KRIŽEVCI – Najistaknutiji nematerijalni spomenik hrvatske vinske kulture “Križevački štatuti” proglašeni su kulturnim dobrom Republike Hrvatske te su upisani u Registru zaštićenih kulturnih dobara Ministarstva kulture i medija. Nositelji ovog nematerijalnog kulturnog dobra su Grad Križevci i Društvo za očuvanje križevačke baštine “Križevački štatuti”, a posredno i kulturno-umjetnička društva u kalničkom kraju te svi Križevčani i gosti koji u njima aktivno sudjeluju.
Riječ je o skupu običajnih pravila uz ispijanje vina koji su praćeni zdravicama, vinskim pjesmama te folklornim kazalištem. “Štatuti” se izvode uz godišnje i radne običaje ili bilo kada ako se pajdašija odluči okupiti se i proveseliti se uz kapljicu vina po štatutnim ulogama i pravilima.
Regule se zbog imena vežu uz Križevce, premda su poznate diljem Hrvatske, osobito u sjeverozapadnom dijelu zemlje. Nastale su u narodu, zapisane su u 19. stoljeću, a njihov sadržaj bio je oduvijek tematski intrigantan pa su o “Štatutima” u svojim književnim djelima pisali poznati hrvatski književnici August Šenoa, Ksaver Šandor Gjalski, Antun Gustav Matoš i drugi. Prvo cjelovito izdanje “Križevačkih štatuta” zabilježio je i objavio Zvonimir Pužar 1912. godine i od tada se to izdanje pretiskava do danas. Revitalizacija “Križevačkih štatuta” dogodila se 2014. godine kada je osnovano Društvo za očuvanje križevačke baštine “Križevački štatuti”
“Križevački štatuti” zbog svoje se starine, kontinuiteta i današnjega života prepoznaju kao višestoljetna tradicija. Najpoznatije su hrvatske vinsko-pajdaške regule, a na njih se oslanjaju manje znane i kraće vinsko-pajdaške regule: “Koprivničke regule”, “Varaždinski fureš”, “Krapinski vandrček”, “Turopoljski štatuti”, “Zagrebačka puntarija”, “Ivanečka smešancija” i “Svetojanska lumparija”.
Uz “Križevačke štatute” veže se i Veliki ritual o krščenju mošta koji se po cijeloj Hrvatskoj izvodi uz blagdan sv. Martina kao običaj Martinja 11. studenoga.